Gió sẽ mang chúng ta đi


Những diễn ngôn chính trị hay tôn giáo gần đây về Iran thường làm chúng ta ái ngại rằng bom hạt nhân, luật lệ hà khắc sẽ tách biệt con người nơi đây khỏi thế giới, thậm chí là mối đe dọa thường xuyên đối với sự sống vốn rất cần bình yên của nhân loại ngày nay.

Thế nhưng, còn có một Iran khác, một Iran trong hình dung và cách làm của đạo diễn Abbas Kiarostami, người trải qua sâu sắc những biến động chính trị trên đất nước mình và nhận ra cội nguồn văn hóa mới là cái bền vững, tiên quyết chứ không phải “Đông hoặc là Tây” như khẩu hiệu cứng rắn của nhà lãnh đạo, đã trở nên “hiểu mình hơn, tiến gần cuộc sống ước mơ hơn”, khiến những điều trông thấy không nhanh chóng trở thành cái đáng phê phán mà là gợi ý để đặt vấn đề và nghiệm sinh nó trong tinh thần chia sẻ. Gió sẽ mang chúng ta đi (The wind will carry us, 1999) là một phim như thế của Kiarostami.

Chuyện phim bắt đầu khi kĩ sư Behzard đến ngôi làng người Kurd mà tính chất xứ lạ đã hiển thị ngay từ cú quay dài (longtake) đầu tiên, nơi phong cảnh và tập tục sinh hoạt vùng miền thiểu số sẽ buộc anh chàng thành thị kia phải đi từ ngỡ ngàng này sang thắc mắc khác. Cậu bé Fazard liên tục giải đáp cho anh bằng một niềm tin rằng, mọi thứ ở làng đều do ông bà tổ tiên đặt ra và nó chẳng thể hiểu hay giải thích thêm được. Behzard dần nhập cuộc dù lúng túng và đôi khi, thật hài hước và không kém mỉa mai, để liên lạc với thế giới văn minh của mình, anh lao lên chạy xuống ngọn đồi mới có sóng điện thoại. Những “va chạm văn hóa” nảy sinh một cách tự nhiên trong những lần đối thoại với người già nơi đây khải thị cho Behzard về đời sống, về lẽ công bằng hay định mệnh…, mà nét dí dỏm, thông thái của nó xứng đáng là những châm ngôn nhiều suy tưởng, liên tưởng. Ngôi làng Kurd đã loại bỏ tính “hiếu kì du lịch” của Behzard và thay vào đó là những rung cảm yêu mến xứ sở thực lòng nên cuối cùng, chính anh sốt sắng chạy đi tìm bác sĩ để cứu chữa một người dân vừa bị cái giếng đào vùi lấp. Behzard trở về thành phố khi những cánh đồng lúa mì vàng rực trải dài bát ngát, vẫn với cú máy toàn cảnh, đã trở nên đầy gió như sự mênh mông bất diệt của cõi sống trên mặt đất này.

Không khó nhận ra ở bộ phim những ngụ ý về khoảng cách giữa truyền thống và hiện đại, giữa thành thị và nông thôn, giữa cái gọi là tri thức sách vở và trí tuệ dân gian. Chúng là những thực thể luôn có mặt ở bất cứ đâu. Nhưng Kiarostami không hề lập thuyết, phức tạp hóa về nó. Mà, như một người quan sát tinh tế và thấu hiểu tận cùng, ông gợi mở, dẫn dắt những rắc rối về với lẽ tự nhiên, giản dị và minh triết. Chưa bao giờ mất đi quá khứ cũng như thật khó lòng để triệt tiêu cái già nua, bởi thế hiện tại hay hiện đại  phải là một tinh thần sống bao dung, mở rộng và đối thoại. Điều đó trở nên thật giá trị vì nó bảo vệ con người, bảo vệ những lẽ phải của tâm hồn mà không có thứ quyền lực nào chia cắt được. Một chủ đề khác, sống và chết, như trong bộ phim này, đúng là sự chuyển hóa, đan xen, đồng hiện và bước qua ranh giới giữa chúng, cũng hãy với thái độ bình tâm, nhẹ nhàng. Sau A taste of Cherry (Hương vị anh đào, 1997), một lần nữa, ở Gió sẽ mang chúng ta đi, Kiarostami lại làm khán giả thán phục bởi chiều sâu triết học nhân sinh khi nhìn về vấn đề muôn thuở là sống – chết.

Gió sẽ mang chúng ta đi, không ở đâu khác, là một tuyệt tác mà phẩm tính thi ca đã bắt đầu từ tựa đề. Những góc máy diễn tả không gian rộng, màu sắc tràn căng, giọng điệu trữ tình trong lời thoại… càng tô đậm thứ ngôn ngữ điện ảnh riêng biệt của Kiarostami, một thứ ngôn ngữ trong lành, tưới tắm hương vị tin yêu, lãng mạn cho khung cảnh khô hạn, cho trần tục lắm hận nhiều thù. Kiarostami chỉ có thể tạo ảnh hưởng (với Majid Majidi của Children of HeavenNhững đứa trẻ ở thiên đường, 1997 chẳng hạn) chứ không để ai trùng lặp. Bởi  đơn giản, ông là thi sĩ-điện ảnh gia của chính ông.

(Tuổi Trẻ, 4/7/2011)

(- Viết cho tháng 7 và belief rằng, sau tất cả, Gió sẽ mang chúng ta đi!

– Sẽ trở lại với Kiarostami bằng một bài review đầy đặn hơn)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s