Khi chiếc yếm rơi xuống


Ông Lê Ta tức Nguyễn Thứ Lễ tức Thế Lữ, thi sĩ đáng kính của phong trào thơ Mới, vào những năm 1938, 1939 đã đăng trên báo Ngày nay – cơ quan của Tự Lực văn đoàn mà ông là thành viên, vài mẩu tin “văn…vắn” rất thú vị. Bằng cái giọng tưng tửng, châm biếm nhẹ nhàng, Lê Ta nêu đích danh một số hiện tượng phổ biến trong làng văn chương sách vở thời đó mà ông đặt câu hỏi là “dấu hiệu của thời đại đó chăng ?”

Hiện tượng đầu tiên là việc các nhà văn thi nhau đặt tên sách “phải thực kêu” nhằm hút mắt độc giả. Lê Ta dẫn ra một vài ví dụ:

– Người đàn bà trần truồng

– Bão táp trong chiếc quần đùi

– Mốt áo pardessus

– Sự thổn thức của quả tim non

– Đùa với ái tình

– Khi chiếc yếm rơi xuống

 

Nhìn qua thì thấy, thời đó, xu hướng đặt tên sách cũng đánh mạnh vào thói háo sexy lắm thay! Xã hội An Nam hẳn đang trải qua cơn bão Âu hóa, thời trang và tình ái là những thiết chế bị/được cái mới nâng lên thành sản phẩm thời thượng, phù hợp với tâm thế của “con nhà tân thời” vui vẻ trẻ trung đang trên đà thắng lợi. Sức hấp dẫn của văn chương, vì vậy, không thể tránh khỏi chuyện yêu đương, áo quần, thể thao… và đặc biệt là cái nhìn mới/khác về cơ thể người nữ. Không phải ngẫu nhiên mà các tác phẩm văn chương thời đó, kể cả xu hướng “tả chân tiểu thuyết” hay “ái tình tiểu thuyết”, đều hướng đến việc xây dựng câu chuyện liên quan đến người nữ với các mã số quen thuộc: vẻ đẹp cơ thể, tình yêu, tình dục, cuộc đấu tranh giữa đức hạnh nề nếp cũ và tinh thần giải phóng tự do… Nếu Lê Ta công bằng hơn thì cũng có thể nêu ra một vài cái tên như Đời mưa gió, Hồn bướm mơ tiên, Gánh hàng hoa của TLVĐ… “kêu” chẳng kém gì Kĩ nghệ lấy Tây hay Làm đĩ của Vũ Trọng Phụng mà ông khéo léo nhắc tới.

Nhưng, trọng tâm tin vắn của Lê Ta có một chủ đích khác: ông cho rằng, cái việc đặt tên thực kêu ấy là biểu thị của thứ văn chương chợ búa, là mánh lới của nhà xuất bản để vét túi khách hàng nhẹ dạ cả tin ham thanh chuộng lạ. Bởi thế, ông nêu ra một cái tên rất chi là bí hiểm giật gân:

–         Sự xấu hổ của chiếc quần đàn bà

 rồi bình luận “Cái quần đàn bà ấy làm cho cuốn sách bán chạy” , liền đó đanh thép kết luận: “Và nuôi sống con buôn” . Lộ trình đi từ “Cái lò gạch cũ” đến “Đôi lứa xứng đôi” của Nam Cao, rõ ràng, có sự can thiệp thô bạo của đám con buôn. Nhưng cuộc chơi thị trường đã trả lại tên cho em một cách xứng đáng cho kiệt tác Chí Phèo này.

Hiện tượng thứ hai, đi kèm với đặt tên sách là viết tựa sách. Muốn cuốn sách thêm giá trị, hẳn phải có một bài tựa thật hoành tráng, kêu to hơn tên bìa. Cho nên “nhà đề tựa hăm hở nhận viết bài tựa” và điều đó trở nên phổ biến nhanh chóng. Nhưng, theo Lê Ta, “một bài tựa quan trọng tất nhiên không phải là một bài viết bất cứ ở một bàn giấy tầm thường nào. Bài tựa ấy tất nhiên phải viết ở một biệt thự, ở một thư trai, hoặc tốt hơn, ở trên một cái gác”.  Nghĩa là, với người viết tựa, phải chua được cái nơi viết tựa thật oách thì mới lột tả được phần nào giá trị cuốn sách, giá trị mào đầu của mình. Có nhả ngọc phun châu mà không có trai phòng gác tía thì coi như rượu ngon chẳng có bạn hiền. Lê Ta đã dẫn vài ví dụ kinh điển khi đề tựa:

–         Viết tại gác Ngoạn Nguyện, mùa thu năm…;

–         Viết tại gác Phương Tây, mùa hạ năm…

–         Viết tại gác chả cá mùa… săn cá

Và đương nhiên với nụ cười giễu cợt : “Hễ có gác là bài tựa có giá trị rồi”

Lê Ta giễu cợt không phải vì cái việc đề tựa ghi gác là quá xa lạ mà chỉ vì nó cho thấy sự trỗi dậy bất thường của một nét phong tục rởm. Vẻ hồi cố đạo mạo của nó có gì thật lố bịch, nôm na trước đời sống hiện đại vốn rất cần vứt bỏ những truyền thống rườm rà, vô vị. Quả không có gì hủ tục hơn khi duy trì một phong tục như thế.

**

*

Ông Lê Ta không tận mắt chứng kiến rằng bây giờ cả hai hiện tượng trên đều phổ biến gấp chục lần, với mức độ, cường độ không thể kể xiết. Sách/báo đầu thế kỉ XXI không chỉ giật tít mà còn đưa hình ghép ảnh sao cho xứng là “đuổi hình bắt chữ”. Chưa hết, có tác giả còn chưng cả hình khỏa thân của mình trong sách với nhã ý rằng, nếu văn dốt/văn kém thì có cái thân người dày dày sẵn đúc kia lấy làm của chuộc.

Còn lời tựa ư? Tựabạt lời bìnhtrân trọng cảm đơn vị tài trợ cùng góp mặt… chứ thèm gì mỗi cái “gác”! Thế mới biết, sách vở văn chương của ta bây giờ vui là vui lắm vui là vui ghê, vui không chỗ nào chê!

**

*

Hiện tượng thứ ba, là đây này:

 Quý tặng blogger

Hà Nội, một đêm trăng. MAT

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s