Ai có tóc dài bán không…!?


1.Claudio Magris, học giả Ý, đã viết đâu đó về cuộc sống tạm thời trong các đô thị, nơi ông đã nhận ra rằng cái tính cách ngắn hạn không thể hủy bỏ của chúng truyền đạt một cảm thức hoài niệm sâu kín nhất. Tôi vẫn thường hình dung về Hà Nội, nơi chỉ là chốn tạm dung của tôi, trong những thể ngắn của cái thoáng qua ấy, cái mà những người ưa sự vĩnh cửu có thể chối bỏ, chẳng hạn là một dòng chữ quảng cáo, một tấm biển, một dòng giới thiệu trong các cuốn sách du lịch… Ngắn và nhanh, đơn giản về cấu trúc, cứ thế, lịch sử và cuộc sống được diễn giải bằng sức mạnh chớp mắt của nó.

Tôi, một sáng kia thắp nén hương trầm, trong phút chót của màn sương đang tàn giấc trên hiên chùa nở bung hoa đại, chợt rùng mình bởi một tiếng rao. “Ai có tóc dài, bán không..?.” Ngắn và nhanh, tiếng rao vỡ toác trời trưa bằng động tác trút sắc âm xoáy vào nắng.

Mẹ tôi tóc dài, chị tôi tóc dài, em gái tôi tóc dài… Những người đàn bà tôi yêu thương và yêu thương tôi tóc dài. Cả trên cuốn sổ tay chắp nhặt những câu thơ học trò cũng thấy thoang thoảng mái tóc dài dưới mùa hoa phượng rực cháy…  Tôi giật mình. Rồi hốt hoảng vì những con người ấy đã lần lượt rời xa tôi, để yêu thương còn lại như những đợt sương mù, những đợt nắng, những đợt gió ngày và đêm gieo xuống đời tôi trong suốt tháng năm vội vã.

Tôi thương vì tóc mẹ tôi không còn dài. Mẹ tôi phấp phỏng chờ đợi hết chiến tranh cha về bằng ngàn sợi tóc trắng. Chị tôi tóc đã ngắn, chị thích nét hiện đại. Em tôi hết tóc bím thơ ngây… Tâm linh tôi là tóc dài. Tôi tìm tâm linh tôi ở đâu giữa một bên là những hoài niệm thuần túy cá nhân với một bên, nỗi mất mát đã trở thành vết thương sưng tấy. Và tôi biết, nó đâu chỉ được ướp lạnh lần cho xong, mỗi ngày tôi lại giữ chặt chiếc kéo vô hình hay giữ lời đáp tiếng rao kia, để từng sợi tóc không rơi xuống tê tái hồn mình.

2. Hà Nội nhiều lắm tiếng rao. Rao để bán: rao báo, rao bánh mì (mà là bánh mì Sài Gòn nhé), bánh giò, bánh rán, rao khúc, rao phớ, ngô nóng, rượu nếp… Cũng có khi rao để mua. Rao mua tóc, rao mua đồ điện tử cũ hỏng, ra mua đồng nát nhôm nhựa sách báo… Rao mài dao mài kéo, rao hàn soong hàn nồi. Rao cắt tỉa cây cảnh, chăm sóc bonsai. Rao theo mùa, theo buổi, theo thời. Mùa hè rao phớ. Mùa thu rao cốm. Buổi sáng rao báo. Nửa đêm rao khúc. Tóc dài thi thoảng mới rao. Bảy giờ tối, bao giờ cũng vậy, rao kết quả số đề… Nghe mãi thành quen, thành cần nghe. Mỗi tiếng rao như muốn xới tung gầm gường, ngách tủ, gác xép, giàn bếp… mà trước đó, chúng quá lộn xộn bởi hàng thứ phế phẩm, chỏng chơ, “bỏ thì thương vương thì tội”, để liền sau tích tắc, chúng đã ngăn nắp, tinh tươm. Vì thế, tiếng rao, cái thể ngắn âm thanh giữa thời đại truyền thông bùng nổ, bất luận những mặc cảm kĩ thuật thô ráp của nó, vẫn có thế thượng phong trong đời sống đô thị Hà Nội và lôi cuốn chúng ta qua sự tiếp diễn luôn luôn. Chuỗi thông tin tự thành, pha tạp và đứt đoạn, nhưng không đến nỗi bị bỏ rơi, vì chúng ta, trong những ngôi nhà kín cổng cao tường, vẫn thấy hữu dụng, thú vị khi chính nó là hiển thị một đời sống bên ngoài không hề cằn cỗi. Và hình như, xưa kia, nàng Mỵ Nương đã cảm tình tiếng sáo chàng Trương, không phải lúc nàng thả bộ phố phường, mà là từ cửa lầu son gác tía nhàm chán… Có ai bây giờ, lãng mạn như thế, với một tiếng rao?

Hà Nội nhiều lắm kiểu rao. Bài bản, ngắn gọn, lê thê. Nhanh – sắc – chậm – nhấn – nhả…. Rao bằng miệng. Rao bằng máy. Kiểu rao miệng nghe thảng nghe khàn nghe khan nghe khó hiểu là rao gì. Rao không đủ hơi, mất hút, một trường đoạn tự tác ngẫu hứng ngắn ngủi của cá thể vút qua đẹp đến đau lòng. Nó như tiếng tủi thân tủi phận, phận nón lá áo tơi, phận chân đất mắt toét, cũng là phận tần tảo nắng mưa Nhưng đôi khi, tình thế tự nhiên hay thói quen làm đỏm, một chất giọng thật đon đả, mướt, mời gọi và thậm chí khêu gợi, đủ người nghe xao lòng. Đời rao không luận đàn ông đàn bà, cốt có giọng.  Giọng trong âm chuẩn. Luyến ở đầu cất ở cuối. Đi chớ vội, bước đừng nhanh, lên giọng thì đã sẵn lời đáp lại. Giọng cũng là sức, nên dễ bị tản theo nhọc nhằn. Mất giọng thì phải viện rao máy. Rao máy nghe khỏe nghe rè nghe khê cháy. Rao máy kiệm sức và có tính bài bản, mượn vốn liếng thi ca bình dân, cái tưng tửng của các diễn ngôn đại chúng được dịp trổ tài và vượt quá các khúc ca salon nhờ cuộn băng ghi âm giọng nói sinh động. Những người chấp bút cho văn –  bản – rao hẳn là các nhà ngụy biện ẩn danh, họ khéo léo gài đặt lợi ích thương mại trong cách luyện thanh của Xiren thần bí. Họ dành dụm những từ ngữ không lỗi thời pha chế với lối cường điệu, cái mà giới thạo tin gọi là “giật gân, gây sốc”, để khích động trí tò mò và như muốn rút bớt đồng tiền lẻ cuối cùng trong hầu bao kẻ nhàn rỗi! Nhưng, vẫn kẻ nhàn rỗi là tôi, trong bước chân lữ thứ đầu tiên trên ga Hàng Cỏ, đã không kìm lòng gọi mua mươi lần vẫn cái quyển thơ tình xứ Huế của một cô gái Huế, chỉ để nghe giọng cố quận yêu thương…
Hà Nội nhiều lắm người rao. Họ là người dân lao động nghèo ngoại thành, đa số từ các tỉnh lân cận. Mưu sinh bằng tiếng rao: đi bộ gồng gánh; đạp xe uể oải; tay xách nách mang… Người tranh thủ rao, người dăm năm rao, người là đời rao có duyên có nghiệp. Họ vừa như thoáng qua, một diễn viên phụ của đời sống, vừa như đứng yên vô tận nhập vai cuộc sinh tồn mà chẳng mấy ai vượt qua họ về mặt kinh nghiệm và khát khao. Họ có kinh nghiệm vỉa hè, đôi chân tự vạch ra các ngả rẽ; đôi tai tự thu nhận tiếng trả lời; đôi mắt biết lấp lánh niềm vui. Vỉa hè họ đặt gánh ngồi, tựa lưng ngủ gật, khuôn mặt như ngưng đọng một ngôi làng cổ xưa, một tổ ấm đang chờ khơi bùng ngọn lửa. Ấy là khi họ trở về hoặc khát khao trở về mái nhà, với những đồng tiền ít ỏi giắt ở chun quần, để đứa con chạy sấn tới nằn nì quyển vở, cái bút, hay món đồ chơi vẫn thấy trên truyền hình. Họ sẽ mang âm thanh tươi ấm ấy, của những đứa con hoặc của anh chồng cày sâu cuốc bẫm, vào sớm mai thành thị ồn ào, trong vai phụ lặng lẽ, để rảo chân nhanh hơn, rao khỏe hơn trong một ý nghĩ duy nhất về sự căn cơ tích trữ trang trải cơm ăn áo mặc. Hỏi có gì cặn kẽ và bổ sung thêm ? Chẳng thêm gì nữa, bởi thể tất chừng ấy đã chẳng vĩ đại lắm đó sao! Thời tôi sinh viên xóm trọ, nửa đêm cứ ngóng tiếng rao khúc. Chú gọi cháu, xưng chú, vẫn còn thức à, trời lạnh lắm ăn nhanh cho nóng, mai vẫn thế chứ, chú đi nhé… Thế rồi chú đi thật. Tìm cả Hà Nội không có tiếng rao của chú. Hay chú vẫn mải miết rao mà tôi chẳng nhận ra. Những ngõ ngách Hà Nội thẳm sâu buồn túa ra đại lộ sáng loáng, ngoại ô mênh mông, có nơi đâu tha thiết ấm nồng tiếng rao riêng tôi ? Bây giờ, lần theo cô đồng nát, có khi kiếm được cả bút tích mỹ nhân lẫn danh nhân, cũng có khi nhận ra một bài báo cũ từ lúc mình tập tọng viết, thoạt tiên, sượng sùng nhưng ngẫm ra, thế cũng là ưu ái của thời gian, khi nơi đây cùng trộn lẫn mọi giấc mộng phù du lẫn thực tế khắc nghiệt mà bao dung.
3. Một ngày Hà Nội chật đầy tiếng rao. Nếu không phải tôi thì bao triệu người nơi đây vẫn được nghe như thế. Tôi có đi nhiều thành phố trong nước, chẳng nghe đâu tiếng rao đặc biệt như ở Hà Nội. Nước ngoài thì chưa rõ. Nhưng tôi không dễ dàng thi vị nó hay đúng hơn, đấy là thế giới từ chối mọi ham muốn hư cấu. Tôi chỉ kịp nghĩ, tiếng rao Hà Nội, đến lượt mình, dẫu không trang nhã như thú chơi người Hà Nội hay ít ra, như cốm như phở như 36 phố phường để đêm mơ dáng kiều thơm, cũng đã tiết lộ một Hà Nội riêng như bao giá trị của những Hà Nội riêng khác. Đôi khi, bên cạnh những nét sơn ngả bóng trên tranh phố Phái, bên những danh mục được coi là tuyệt tác thi ca âm nhạc, mà người ta đã dành để ban tặng và ngợi ca, về Hà Nội, tôi rất muốn ghi lại một tiếng rao, thành thực và thuần khiết đến mức, như xúc cảm của tâm linh.

(SVVN, 2010)

11 responses to “Ai có tóc dài bán không…!?

  1. Anh nhớ tóc dài?! Ngày trước cũng có người tóc dài…! Nhưng không vượt qua được khoảng cách núi sông? Giờ người đó tóc cũng không được dài nữa chỉ còn ngang lưng ….!

  2. Tóc dài vẫn có đấy thôi, tóc dài vương “phấn hoa hồng” thì chỉ có một, ngộ nhận và nhận vội lại thành vô duyên. Có lẽ chỉ là gió thoảng, chữ phúc, chữ phận mỗi người đều có, giờ lặng nhìn chúc phúc cho Mai.

    • Nghe sao như thấy có một lớp sương mù bao phủ ấy – lớp sương hoài niệm, cứ như đọc thơ à! Phải chăng Thầy cũng như Tú Xương nhớ tiếng gọi đò !!!

  3. Cảm ơn Hương mùa thu và Khách đã có những lời chia sẻ. MAT không nghĩ mình nhiều hoài niệm đến thế. Chỉ có điều là, như một người phi thực tế, MAT hay chăm sóc cái quá vãng xa xôi.

  4. “một thời quá vãng xa xôi” thật bình yên,thật lãng mạn nhưng cũng thật buồn! Nó làm cho ai đó vui khi những lúc chán trường. Nhưng cũng chính nó làm cho ai đó trở nên bế tắc!

  5. Thầy ơi cảm ơn thầy nhiều nhờ thầy mà e mới được biết đến những tác phẩm văn học có ý nghĩa như thế .Em thấy mình may mắn khi được học thầy một thời gian .tuy nó không phải nhiều nhưng e đã học được rất nhiều điều ý nghĩa .

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s