Chân dung thơ: Bùi Chí Vinh


* Sinh ngày 23-10-1954. Hiện sống và làm nhiều công việc khác nhau (báo chí, văn chương, điện ảnh…) tại Sài Gòn.

* Tác phẩm đã xuất bản: Thơ Tình Bùi Chí Vinh (1992, tái bản nhiều lần); Thơ Đời Bùi Chí Vinh (2008); Các tiểu thuyết:Yểu điệu thục nữ, Tóc tiên, Cỏ ven đường, Anh hùng tứ xứ, Ngũ quái Sài Gòn; Ba trong một…; Phóng tác bộ truyện Tứ quái TKKG (gồm 70 cuốn) của nhà văn người Đức Stefan Wolf.

* Tác phẩm chờ cơ hội xuất bản: Thơ Đạo Bùi Chí Vinh; Thơ Quậy Bùi Chí Vinh; Kịch thơ Thành Taberd

* Giải thưởng văn học:

– Giải thưởng cuộc thi truyện ngắn “Viết trên quê hương điêu tàn của nhật báo” Tia sáng (1969)

– Giải thưởng văn học TPHCM năm 1976-1977 với tập thơ Hạnh phúc có thật.

– Giải đặc biệt của lực lượng TNXP-TP với kịch thơ Thành Taberd.

– Giải thưởng Thơ Hay báo Văn Nghệ TPHCM với bài thơ Blao

– Bộ truyện phiêu lưu mạo hiểm thiếu niên Năm Sài Gòn (gồm 40 cuốn) được tặng thưởng đặc biệt của NXB Kim Đồng.

Hành trình thi ca của Bùi Chí Vinh đặt dấu ấn ở cuối thập niên 1970 khi ông, với tư cách là người đã từng tham gia phong trào đấu tranh đô thị, dám cầm súng chiến đấu và chấp nhận cái chết, đã lên tiếng với hòa bình có được bằng Hạnh phúc có thật. Tuy nhiên, liền đó, tiếng nói của một cựu chiến binh không còn trực diện, nó bị phủ mờ bởi một đời sống bao cấp khó khăn, cơ cực, đầy hệ lụy, bi hài… mà chính ông, người trải nghiệm kĩ càng nhất, lấy đó làm chất liệu cho thi ca. Quãng những năm 1990, Bùi Chí Vinh nổi tiếng với thơ Tình và đặc biệt thành công với chuỗi truyện phóng tác Tứ quái TKKG cùng nhiều sáng tác dành cho tuổi hoa niên học trò. Mãi gần đây, Bùi Chí Vinh xuất hiện trở lại, một cách khỏe khoắn, hấp dẫn với Thơ Đời. Những dự định xuất bản thơ Đạo, thơ Quậy… đã minh chứng, với ông, thơ không thể niêm phong. Ngược lại, nó luôn là sinh thể quẫy đạp dữ dội, trường kì nhất để ông thấu đạt tuyên ngôn của chính mình: “Bằng sáng tác của mình – Tôi nhổ nước bọt vào những điều lừa mị – Tôi hôn thiết tha người con gái nghèo làm đĩ – Và bạt tai đứa công chúa hợm mình …” (Mở, Thơ Đời Bùi Chí Vinh).

Trên thực tế, Bùi Chí Vinh bước vào văn chương luôn kèm theo chuỗi những giai thoại về cá tính nghệ sĩ cũng như tài năng thi ca độc đáo của ông. Về cá tính, do tướng mạo bề ngoài cũng như khẩu khí và cách hành xử, đa số toát lên tinh thần tráng sĩ hiệp nghĩa, ông tự nhận là kiểu nghệ sĩ giang hồ. Về tài năng, chỉ tính riêng thi ca, qua những cuộc giao du với “thân hào nhân sĩ, kì nhân quái khách”, ông được thừa nhận là người có ngôn ngữ ứng đối kì tài, xuất khẩu thành thơ với một trí nhớ phi thường… Giai thoại, như vậy, vừa mặc nhiên công nhận ông như một trường hợp thi ca đặc biệt, vừa hé lộ bước đường nan giải nếu muốn giải phẫu trọn vẹn phẩm tính thi ca Bùi Chí Vinh. Chính ông, với sự lựa chọn có cảm xúc và chủ đích cùng cung cách biểu hiện chung nhất, đã cho thấy, ở văn chương, mỗi giai thoại hàm chứa một sự thật, và quan trọng hơn, đã tiếp nối những giai thoại trước đó (chẳng hạn, Bùi Giáng) để làm nên cái gọi là thi ca ngoài lề – nghệ sĩ giang hồ, một hiện tượng văn hóa của Sài Gòn, có tính tiếp biến, nảy nở và rất cần bàn luận thấu đáo. Nếu tham chiếu theo góc nhìn vận động tổng quan như vậy, thi ca Bùi Chí Vinh xứng đáng là một ẩn số, đồng thời, là đáp số.

Bùi Chí Vinh có thương hiệu thơ tình của chính mình. Và nó gây “sốc” và “sốt” ngay khi mới xuất hiện. “Sốc”, là bởi, trong tư thế kết hợp giữa giọng điệu tự sự của một trái tim đắm đuối với giọng bặm trợn, đùa cợt, “ghẹo”, “hỏi chơi, tán chơi” của một “Cao bồi Nam bộ”, nó lập tức chống lại mặc định thẩm mĩ lãng mạn xưa nay về thơ tình. Và nhờ thế, làm tươi mới thơ tình không theo lộ trình có sẵn, khi là khẩu khí, dụ ngôn: “Con mắt của bé như con ghẹ…/Con mắt bé còn như con ốc…; Anh như một cái máng xối/ Cho em rửa chân khi cần”;  khi là chất phiêu bồng lãng tử: “Em đã trở thành một bà mẹ nhân đôi/ Đi chăn dắt một con cừu thần thoại/ Một con cừu chứ sao ? Đầy vụng dại/ Anh là một con cừu tình nguyện được mồ côi”; khi cả nhại: “Đưa người, ta cứ đưa qua sông/ Không sợ tiếng sóng ở trong lòng”… Xét đến cùng, thơ tình Bùi Chí Vinh là tiếng thơ đời, không qui hẹp vào tình nam nữ, với cả nước mắt và sự xót xa chân thực. Đằng sau bông đùa, khinh bạc là tâm thế của một kiếm sĩ thành tâm canh chừng sự tử tế cho một thân phận người đủ lẽ trầm luân: “Như Charlot, anh hát một mình/ Có ngọn cỏ biết yêu buồn quá”. Đến Thơ Đời, kiếm sĩ là người hát rong, người của vỉa hè đường phố để cùng lúc vừa tái hiện vừa kêu gào những điều trông/nhớ thấy. Tái hiện thân phận tiền nhân, những Đỗ Mục, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Cao Bá Quát, Tú Xương…, đối thoại và tỏ lòng tri âm họ. Tiền nhân trở thành đối ảnh thực tại, là cái thực tại được phản tỉnh: “Ta cũng mơ làm ông tướng Bình Ngô/ Tưởng thời này khác thời xưa chúa đất/ Ngờ đâu minh quân chỉ yêu mến công thần/ Lúc hạt gạo vẫn còn nguyên hạt thóc” (Sự nhẹ dạ của Nguyễn Trãi). Còn thực tại nhìn thấy, lại là những Thơ xích lô, Thơ bán cá, Thơ giặt đồ, Ông già bắt rắn, Đói liên tục, Lương Sơn hành, Tình chợ…, gần gũi, chân thực và róng riết. Thơ Đời Bùi Chí Vinh là một dạng tốc kí, nhật kí của kẻ phong trần tri ân cuộc đời, cảm tạ đời sống đã chở che và bao dung con người.

Trước khi là văn bản, thơ Bùi Chí Vinh tồn tại ở dạng ứng khẩu và truyền khẩu. Thơ ông, vì thế, gần như là lời chứ không phải là chữ. Nói là lời để thấy, bất luận cảm tác về vấn đề gì, ông cũng có một hệ lời rất riêng: hệ lời đời thường pha trộn hệ lời vỉa hè, đường phố; hệ lời nghiêm trang ráp nối với lời đùa cợt, dân dã (Con gái Huế rất khó chơi/ Ta dân Nam bộ thốt lời vũ phu; Các em như miếng cá kho/ Ngó vô thấy đã, cắn vô thấy… bà; …). Sự pha trộn, ráp nối ấy làm vỡ các niêm luật, khêu gợi các trường cảm xúc và va động tâm trí. Lời gắn với nói, gắn với tính thực hành tại chỗ, thơ Bùi Chí Vinh, vượt qua những hệ lụy từ hệ lời, vẫn lấp lánh một đường biên khinh khoái trong thơ ca Việt Nam đương đại.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s