Mùa hè chiều thẳng đứng – màu sắc và hình thể


Bước qua nét bạo lực nhuốm máu của Xích lô, Trần Anh Hùng quay lại câu chuyện gia đình để xây dựng nội dung Mùa hè chiều thẳng đứng[[*]] (2000). Một câu chuyện không có chuyện xảy ra trong gia đình trung lưu ở Hà Nội, với vẻ thanh bình bề ngoài nhưng lại dung chứa khoảng xoáy sôi động bậc nhất trong thời gian đời người: tuổi trẻ, tình ái và sự suy tư. Vẻ thanh bình gắn với cuộc sống nhàn nhạt của bốn chị em: Sương, Khanh, Hải và Liên. Họ gắn tất cả lo toan, bận tâm của mình vào những công việc lặt vặt thường ngày: nấu cơm, bán café, tán chuyện. Trong khi đó, khoảng xoáy, những biến động lại gắn với tình yêu và sự suy tư. Chồng Sương là họa sĩ, chồng Khanh là nhà văn. Cả hai thích suy tư và đối thoại, biến căn nhà thành một salon văn nghệ.

Những cung bậc tình yêu được nhấn vào nét trầm bổng, sôi động hay lặng ngắt của chuyện ngoại tình. Sương ngoại tình, đắm say với một thương nhân Sài Gòn. Quốc, chồng Sương theo đuổi một phụ nữ vùng biển. Kiên, chồng Khanh, trong một lần đi công tác cũng bộc lộ những ham muốn dục vọng. Những con người này, đặc biệt là Sương và Quốc đã không chịu dừng lại ở vòng tròn gia đình, tìm đến một tình cảm khác như tìm sự giải thoát.

Cả gia đình trung lưu đó bắt đầu mỗi ngày mới bằng nhịp điệu chậm rãi lan tỏa từ căn phòng của hai anh em Hải, Liên. Thực ra, toàn bộ Mùa hè chiều thẳng đứng là một nhịp điệu chậm, nó được tích tụ từ rất lâu trong đời sống Hà thành thuở xưa. Trong đời sống hiện đại, nó không tách biệt ra, nhất là với kiểu gia đình trung lưu coi trọng sự yên ổn, ghét thay đổi. Cho nên, với Mùa hè chiều thẳng đứng, người xem có cơ hội được nhìn thấy gương mặt tinh thần của Hà Nội trang nhã, thanh lịch nhiều hoài niệm trong văn chương hay âm nhạc. Chỉ khi những khoảng xoáy bùng phát, người xem mới hiểu Hà Nội đã biến chuyển ít nhiều, mà sự biến chuyển ấy, đáng suy ngẫm thay, lại xẩy ra ngấm ngầm trong tâm thức con người. Ở đây, có thể nói,  Mùa hè chiều thẳng đứng đã tạo ra cái phẩm tính  nghệ thuật là sự thật được đeo mặt nạ” (Trần Anh Hùng). Khán giả, bằng bản lĩnh và kinh nghiệm của mình phải truy đuổi tận cùng ngôn ngữ điện ảnh mà phim tạo dựng để khám phá ra mặt nạ đó.

Điểm nổi bật của phim chính là từ ngôn ngữ điện ảnh vốn là cuộc hôn phối giữa màu sắc và ánh sáng, Trần Anh Hùng đã cải biến nó, một cách hiện đại và tinh tế thành ngôn ngữ cơ thể và hội họa. Ngôn ngữ cơ thể trước hết, hiện diện trong tất cả các góc quay cận cảnh. Điều dễ nhận ra, hầu hết các góc quay ở bộ phim này đều quay cận cảnh. Nó dựng nên những chân dung sống động và chân thật về khuôn mặt, hình dáng của nhân vật. Ngay ở các đối thoại, phim cũng chỉ nắm bắt thần thái khuôn mặt, ánh mắt, đôi môi… Cảm xúc về tạo hình, vì thế, chế ngự người xem hơn là nội dung cuộc đối thoại đó.

Các nhân vật nữ biểu hiện rõ hơn ngôn ngữ cơ thể. Các nhân vật nữ đều rất đẹp. Cận cảnh làn da, đôi bàn tay, khuôn miệng của họ… tạo nên luồng cảm xúc riêng biệt và gần như thiêng liêng. Để rồi, ta hiểu rằng, đằng sau vẻ nữ tính ấy, là tính cách ham mê được ẩn giấu, là những khát khao tình ái mạnh mẽ không ngừng.

Ngôn ngữ hội họa lại phô bày bởi màu sắc và nghệ thuật sắp đặt. Màu sắc là một sáng tạo độc đáo của Mùa hè chiều thẳng đứng. Màu sắc đậm, nổi bật với các gam màu nổi bật trắng – đỏ- xanh dường như là một nhân vật hiện hữu trong phim. Màu sắc là cách mà đạo diễn đặc tả tính cách và những biến thái trong tình cảm con người. Chẳng hạn, cảnh Sương cùng người tình ân ái, màu đỏ là màu chủ đạo – ẩn dụ về những ham muốn bùng cháy. Cảnh mỗi ban mai, màu xanh nổi bật – sự thanh bình tinh khiết. Cảnh Liên gặp gỡ người yêu, màu trắng tinh khôi… Màu sắc được phối như trong một bức tranh lớn, đa diện. Thưởng thức Mùa hè chiều thẳng đứng là thưởng thức trọn vẹn cảm xúc hội họa. Đấy là cách, không phải bằng lời nói, Trần Anh Hùng muốn phác thảo nhịp điệu bất tận của tình yêu, cuộc sống và tuổi trẻ. Như một mũi tên rời khỏi vùng ánh sáng, mỗi sắc màu được ghim vào tâm trí người xem, thúc giục ở họ năng lực khám phá bản thân và đời sống xung quanh..

Nghệ thuật sắp đặt chi phối cách thức dựng cảnh. Mỗi cảnh đều được đạo diễn chăm chú bài trí đồ vật, đạo cụ… để có những khung hình ấn tượng. Căn phòng của anh em Hải, Liên được treo rất nhiều tranh; khu vườn gia đình được sắp đặt rất nhiều vật dụng có màu sắc tương phản. Ngay cả cảnh cơn mưa, đạo diễn còn để nhân vật mặc áo mưa đẫm màu sắc như một điểm nhấn sinh động của sức sống mùa hạ. Nghệ thuật sắp đặt cũng chi phối cả cách diễn của diễn viên. Cảnh ba chị em chụm đầu vào nhau, cảnh từng khuôn mặt đàn ông thoáng xuất hiện với cặp kính đen bí ẩn trong quán café; khuôn mặt người phụ nữ nhòe nhoẹt sắc tối sắc đỏ trong khách sạn khi Kiên đến… đều lưu dấu sự gia công sắp đặt, tạo đường nét, gợi không gian, nhắc nhở những ấn tượng thị giác trước tiên. Điều đó, với điện ảnh truyền thống duy lí, tôn trọng nội dung câu chuyện, sẽ không bao giờ có. Phong cách đương đại của Trần Anh Hùng là vậy.

Nếu ở Xích lô, hiện thực im lặng là một ám ảnh thì ở Mùa hè chiều thẳng đứng, đam mê dục vọng, đam mê cô đơn, nỗi buồn… có sức nặng của tảng đá khổng lồ vô hình đè nặng lên mỗi người. Quốc, người họa sĩ từng vẽ bao khuôn mặt người lại muốn tìm về thiên nhiên, thoát khỏi bụi bặm thị thành. Kiên đi tìm chi tiết về đời tư bố mẹ vợ để hoàn thiện cuốn tiểu thuyết, thực ra là đi tìm chính mình, tìm cái bản thể còn bị phong kín. Cả Quốc và Kiên, trong nghệ thuật chỉ là con người suy tưởng. Họ phải đụng độ với cảm giác lưng chừng nhàn nhạt nơi gia đình, mà điều này, với người nghệ sĩ sẽ là tai họa. Phim mở đầu bằng ngày giỗ mẹ, kết thúc bằng sự không phân biệt được của anh em Hải, Liên về ngày sinh hay ngày giỗ người đã khuất. Con người thực sự bí ẩn và như một mặt nạ, luôn che giấu sự thật. Rất ẩn ý, đạo diễn để trong căn phòng của Hải, Liên một bức tranh trừu tượng với câu hỏi “chúng ta là gì ?”. Có lẽ, đó là cách mà bộ phim sẽ đi tới chiều sâu thức tỉnh khi diễn đạt tất cả sự thật về con người. Sống, ngay cả khi nắm bắt được toàn bộ khuôn mặt của nó, con người vẫn không nguôi cần thức tỉnh.


[*] Thông tin về phim: Kịch bản và đạo diễn: Trần Anh Hùng; Diễn viên: Nguyễn Như Quỳnh, Lê Khanh, Trần Nữ Yên Khê,Ngô Quang Hải, Trần Mạnh Cường… Âm nhạc: Tôn Thất Tiết.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s