Như cánh vạc bay


            1/ “Hãy bắt đầu một ngọn gió” – hình như mùa hạ, trong muôn trùng rộng rãi của bầu trời và mặt đất, đã khởi hành bằng những ngọn gió từ không trung ào ạt nắng. Mỗi lần gió là một lần lá trút, chảy tràn mặt phố, ngỡ ngàng sắc phai lưu luyến trên tầng cao. Rồi đây, trong vẻ kiêu hãnh hiếm thấy, sắc màu sẽ bùng nở tuyệt diệu. Ước lượng sắc màu đều vô nghĩa nếu nhìn lên bầu trời mùa hạ.

            Trong cảm thức của mình, sự di chuyển đang dần bị dồn đọng nếu không có mùa hạ ban tặng trận gió đêm thênh thang đến thế. Con người hiện đại không sợ không gian. Các phương tiện đi lại nhanh chóng, thuận tiện trở thành nguyên nhân của việc rút ngắn khoảng cách không gian. Khát vọng không gian nhiều khi bị xem nhẹ. Chẳng khó khăn gì để đi đây đó, bất cứ là núi cao hay biển rộng, trong nam ngoài bắc. Nếu phải di chuyển vì công việc, mọi lịch trình sẽ lên trước, đến và đi rất cụ thể. Nếu đi do nhu cầu thưởng ngoạn, với hỗ trợ đắc lực của các tour du lịch, ngoại trừ vài chi tiết không gian ngoại đề, đa số thức ngắm đều được ghi sẵn trong bản đồ.

            Người trẻ hôm nay tán dương cái gọi là “phượt”. Rất nhiều câu lạc bộ hoặc nhóm phượt được hình thành như thể cụ thể hóa sở thích, ham mê di chuyển, thăm thú và phóng đãng. Lí tưởng của một dân phượt là các địa chỉ chưa ai đặt chân, chưa ai dám chinh phục. Phượt, trong bối cảnh cá nhân hóa sâu sắc như hôm nay, sẽ là cơ hội thoải mái nhất để bước ra cộng đồng.

            2/ Có điều lạ rằng, dù được cổ vũ bằng các khẩu hiệu không thể cụ thể hơn là “đi và viết” nhưng có vẻ các nhà văn Việt Nam, ít ra là nhà văn miền Bắc thời kì XHCN chưa bao giờ có những chuyến đi thực sự như các nhà văn thời tiền chiến hoặc cùng thời, như ở miền Nam. Đọc hồi kí của Tô Hoài thì được biết ngày xưa, dưới không khí xây dựng CNXH sôi nổi, ông cùng Nguyễn Tuân phải xin cấp trên để được đi như thế nào. Đa số họ phải có “suất” theo nghĩa dựa trên cấp bậc danh tiếng, tài năng hoặc mối quan hệ. Một người nổi bật vì tính giang hồ như Nguyễn Tuân cũng không tự mình làm những cuộc di chuyển lớn, ngoại trừ chuyến sông Đà có vẻ kì công, mà thường phải dựa vào cấp trên chiếu cố. Chuyến xuất ngoại đình đám của ông là Liên Xô, nơi ông có dịp khoe cá tính mình bằng cái điếu cày Bắc bộ thuần túy.

            Các nhà văn miền Nam mà Phạm Công Thiện là ví dụ, trong Henry Miller, kể rất nhiều đến chuyến phiêu lưu dị kì ở Paris, bất chấp đói rét, khinh thị. Chuyến đi như một kì tích lộng lẫy mà hồi ức của ông không giấu được khát thèm một lần tái lặp. Các nhà văn khác, có thể do tâm thế chung của thời đại, đều tự mình phiêu bạt, lâm vào cơn gió bụi để tự trả lời Ta đã làm chi đời ta.

            Trịnh Công Sơn, trong những bức thư gửi Dao Ánh, cũng đã nhắc đến nhiều các lần dịch chuyển, khi Blao khi Huế, lúc lại Saigon. Tên bạn bè TCS, một số sau này đã viết sách/hồi ức về ông, đã xuất hiện dần trong các lần dịch chuyển ấy, với tinh thần chung là tụ tập, say và tiếu ngạo thế sự.

            Các nhà văn trẻ hôm nay, nếu đứng trong các hội hay cơ quan văn nghệ, vẫn được duy trì một cách ứng xử rất cổ điển là  sẽ được/bị chọn để đi thực tế. Khái niệm trại viết, trại sáng tác chính là điểm đến tập trung của chuyến đi. Và kết quả, tức sản phẩm ra đời sau chuyến đi, tuyệt đại đa số đều phục vụ cho một đề tài cụ thể. Không gì ô hợp hơn là thực tế kiểu đó.

            3/ Một người bị chôn chân trong bóng tối là Trần Dần lại có khả năng đi rất xa. Hầu như không gian ưa thích của Trần Dần là phố, các ngã tư, và đặc biệt là chân trời. Trần Dần có khả năng thấu thị sự dịch chuyển của chân trời, của một trạng thái bay tận cùng các ngõ hẻm và vượt qua rào cản, để ngự ở thượng giới sạch. Nhưng Trần Dần cảm thấy cô đơn. (Tôi cô đơn trời xanh cô đơn trời tía/ Cô đơn nắng đào cô đơn mưa tái nhợt đầu ô/ Cô đơn lang thang trong các đám đông/ Trên quảng trường nham nhở gió/ Cô đơn lòng ngõ rỗng trăng chênh/Cô đơn sân ga tàu chạy tốc hành

Không đỗ lại các cuộc đời xé lẻ)… Ấy là cô đơn của một người đi tốc lực suốt đời.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s