Thư Trịnh có gì?


 

                Thư tình gửi một người (Nxb Trẻ, 2011), nếu gạt ra thói tọc mạch bỗ bã có nguy cơ biến thành thứ bọt mép suy diễn, thêu dệt tình yêu của Trịnh, hẳn sẽ là một cứ liệu quan trọng, thậm chí là quan trọng đầu tiên, để tìm biết ông trong một giai đoạn rồi đây định hình nên âm nhạc của ông, một dữ liệu mà đến nay, gần như không thể có mĩ từ chính xác nào để gọi cho đúng, ngoại trừ định danh ngắn gọn nhưng chứng tỏ được sức mạnh bất tử: nhạc Trịnh. Tôi đã đọc nhiều lần những bức thư này, biết rõ mốc bắt đầu và kết thúc của những lá thư, gồm cả thư điện tử; biết sơ sơ người nhận thư, Dao Ánh, lúc bấy giờ chỉ bước vào tuổi thiếu nữ, không hẳn là tuyệt thế giai nhân, nhưng có khuôn mặt tinh khôi, hay như Trịnh nói, ‘elle est virginale comme un lys’, vẻ đẹp chỉ cho ta biết rằng nó thuộc về cõi hướng thượng mà không bao giờ có thể sở hữu; biết thêm chút nữa về quãng thời gian gần bốn mươi năm (1964-2001) mà hai người có liên lạc, tất nhiên rất nhiều khi đứt đoạn, là những năm tháng vô cùng biến động, đủ để phủ ập lên dâu bể cho mọi cảm giác sống ở xứ sở này. Biết, nhưng tôi vẫn tự hỏi: thư Trịnh có gì?

                Có tên địa danh, những nơi mà Trịnh, mới ngoài hai mươi, ở trọ hoặc ghé qua và không nguôi viết thư: chủ yếu là Blao, thi thoảng Đà Lạt, bất thần Saigon, ít ỏi Đà Nẵng, lác đác Huế… Tôi thích cách Trịnh đề địa danh ở đầu thư: hơn cả một thói quen, nó sẽ chỉ dẫn cho ta biết, ở những dòng liền kề, phong cảnh thiên nhiên sẽ được Trịnh mô tả thật tinh tế. Phần nhiều những kẻ du lãng nòi, như tôi biết, không bao giờ ghi một địa danh chỉ để thông tin nơi đến. “Mỗi nơi một đọi máu đời tôi”, ở Việt Bắc, Trần Dần từng viết như thế.

                Có những cánh hoa phượng ép khô. Thì dễ hiểu thôi: chúng là sản phẩm không thể cụ thể hơn của thứ tình yêu nguyên sơ, thứ tình yêu chỉ được là chính nó trong trí tưởng tượng và lãng mạn. Từ khi nhân loại nói rằng hoa phượng là kỉ niệm tuổi học trò tươi đẹp thì Trịnh tin như thế, và khác với tất cả những ai tỉnh táo dù tin nhưng không làm, thì Trịnh đã rất trau chuốt từng cánh hoa, ép chúng vào trong thư với thứ kĩ thuật vụng về ngây ngô nhất. Ngoài hoa phượng, ta còn thấy có hoa hồng và vài thứ hoa, lá mà chắc chỉ những nhà thực vật học trực tiếp cầm mới biết.

                Có những nét kí họa, khi thì chính mình, khi là người đẹp, khi là một đôi chim nhìn qua không rõ bồ câu hay sẻ. Hãy khoan nghĩ Trịnh có tài hội họa, như sau này ông đã thể hiện. Lúc ấy, chúng đơn giản là những nét vẽ vu vơ nhưng tuyệt mĩ của óc mơ mộng, khờ dại mà tuổi yêu đương đầu đời đẩy người ta sinh thành. Tôi để ý bức thư có khuôn mặt tự họa của Trịnh lúc đó: hao gầy, để râu, miệng ngậm tẩu thuốc khá dài, xung quanh là những bông hoa hướng dương (?) có cánh tua tủa như vòi bạch tuột! Thật lạ, nó khiến tôi nghĩ Trịnh tự bản chất là một người rất mực hồn nhiên trẻ thơ.

                Có nhiều bản nhạc. Đấy là những bài hát đã hoàn thành, dành tặng Dao Ánh. Người đời sau đã hát lại chúng như những tình khúc vĩnh cửu: Mưa hồng, Còn tuổi nào cho em, Ru em từng ngón xuân hồng, Chiều một mình qua phố, Xin trả nợ người… Thiết nghĩ, trên đời này, chẳng cứ là Trịnh, nếu đã lâm vào mê đắm yêu đương thì viết bất cứ thứ gì cũng có thể nổi tiếng. Cách đây vài năm, tôi từng chứng kiến một trung đội lính nằm tùm hum tranh nhau chép một đoạn thư trên góc báo chuyên gỡ rối tình cảm. Tôi đã tặng họ những bức thư tình của Napoléon. Chúng nhanh chóng thành sách gối đầu giường của họ.

                Nhưng tất cả những điều trên, dù với tôi có ý nghĩa thú vị, vẫn không thật là căn cớ để tôi đọc lại thư Trịnh.

                Ngay từ đầu, tôi đã để tâm đến điều này: thư Trịnh gần như là một tập hợp ngầm, đặc quánh sâu sắc của những tác nhân đã dựng nên âm nhạc Trịnh. Trước tiên chỉ xin nói điều dễ thấy nhất: Trịnh đã kể ra, một cách tự nhiên và thường xuyên, những cái đọc yêu thích, những cái nghe-xem yêu thích, thứ mà, tuy không thật thỏa mãn với cách gọi này lắm nhưng tôi vẫn phải dùng, đã thấm đẫm trong âm nhạc ông theo nhiều cách, nhiều mức độ khác nhau. Hãy xem Trịnh có những gì ở tuổi đôi mươi: trong suy nghĩ của tôi, dễ hiểu là Françoise Sagan, dễ chấp nhận là André Maurois; không ngạc nhiên là Albert Camus, F. Nietzsche, J. P. Sartre, Symphonie Inachevée, nhưng khá bất ngờ với E. Hemingway, F. Kafka hoặc Summer Place, From here to eternity, thậm chí là Jacques Prévert hay Erich Maria Remarque, Elvis Presley, Joan Baez… Tôi hiểu rằng đời sống văn hóa văn nghệ miền Nam thập niên 1960 quả thật rất phong phú và có sự đồng hành gần như tức thời với phương Tây, đặc biệt là Pháp-Mỹ, nhưng cứ chiểu theo những lời kể lể của Trịnh, người tự vùi mình trong những không gian xa ngái đô thị, thì có được những tri nhận trên quả cũng lạ. Sự thật thì, trong cảm giác sống ở “Monde exclu”, Trịnh không chỉ hình thành mình trong tâm thái một Étranger mà còn biến mình trở thành một hiatus của nothing comes from nothing, thứ chỉ có lẽ thuộc về một khoảnh khắc nào đó, hoặc cụ thể hoặc phi thời gian, như Trịnh nói L’ éternité est dans la mort. Để là một triết nhân trong âm nhạc như chúng ta sau này không sợ sai khi gọi Trịnh thì ngay lúc này và ở đây, Trịnh đã hoàn tất những phân mảnh tâm trí, từ tuyệt vọng đến hi vọng, từ cô độc đến cô đơn, từ mơ mộng đến đau khổ,…, nghĩa là những thang bậc giản đơn nhưng khó khăn mà đời người rất thường xuyên đối mặt. Tôi sẽ trở lại những chi tiết rõ hơn về điều này ở dịp khác nhưng phải nói ngay rằng, bằng việc tự chịu đựng và tự đối thoại, Trịnh đã diễn đạt những triệu chứng của kiểu nhân văn thất bại không kém gì những bậc thầy hiện sinh nói về nhân văn bi đát. Điểm khác biệt rõ rệt có chăng là ở chỗ: trong khi những người kia dùng hình thức văn chương thì Trịnh còn dùng cả âm nhạc. Bởi thế, điều theo tôi đến nay không nhất thiết phải bàn luận nữa là Trịnh chính xác nhạc sĩ hay thi sĩ, hay cả hai.

One response to “Thư Trịnh có gì?

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s